تبلیغات
شهید مطهر - ارزش های اخلاقی
تاریخ : جمعه 25 اسفند 1391 | 09:11 ق.ظ | نویسنده : مستور
خاستگاه گزاره ‏های اخلاقی و ماهیت منطقی آنها
در منطق مبادی یا مواد قیاس را به یقینیات و غیر یقینیات تقسیم می‏کنند و یقینیات را شامل شش قسم اولیات، مشاهدات (شامل حسیات و وجدانیات)، تجربیات، متواترات، حدسیات و فطریات می‏دانند. همه این قضایا بدیهی‏اند که پایه و اساس همه قضایا را تشکیل می‏ دهند.

 اکنون می‏ خواهیم مشخص کنیم که اولاً استاد مطهری منشأ و خاستگاه گزاره‏های اخلاقی را در چه می‏داند و ثانیاً گزاره‏های یقینی اخلاقی از نظر ایشان از سنخ کدام یک از گزاره‏های بدیهی (اصول یقینیات) است؟

استاد
مطهری عقل، آیات و روایات را خاستگاه گزاره‏های اخلاقی می‏دانند و در موارد متعددی از آثار اخلاقی خویش، مسائل اخلاقی را به آیات و روایات مستند می‏سازند. از لحاظ منطقی، چون استاد شهید ریشه حُسن و قبح را امری درونی و قلبی می‏داند و نه عقلی، لذا نمی‏توان اصل گزاره‏های اخلاقی را از نوع اولیات دانست، بلکه یا باید از نوع فطریات باشد و یا از نوع وجدانیات که توضیح آن گذشت.

معنای اخلاق، نظام دادن به غرایز است. چنانکه طب، نظام دادن قوای بدنی است.هر کسی هر کاری انجام می‏دهد، با خود می‏اندیشد که «باید» انجام دهم. ... این بایدها و نبایدها به اعتبار مقصد و هدفی است که انسان از فعل اختیاری خود دارد.

راسل معتقد است که باید و نبایدها تابع دوست داشتن‏ها و دوست نداشتن‏ه است.اشتباه راسل در این بود که دوست داشتن‏ها را فقط فردی و شخصی در نظر گرفته است؛ غافل از آنکه مصالح کلی و نوعی هم می‏تواند ضمن دوست داشتن‏های فردی لحاظ شود.

خداشناسی پایه اخلاق و خدا مبنای فضایل اخلاقی است.فضایل اخلاقی و حقوقی همچون عدالت، برپایة واقعیات استوار است و از این رو کلی، دائمی و مطلق است.خوب و بد دو قسم ‏اند: بعضی بالذّات خوبند و برخی بالتبع و به دلیل این که وسیله‏ ای برای رسیدن به خوبی‏های بالذات هستند.در بین متفکران بزرگ و معاصر جهان غرب نیز، ویلیام جیمز از جمله اندیشمندانی است که نقش عمده ای در تحولات فلسفی و تربیتی جامعه معاصر ایفا نموده است. وی در پایه ریزی یک نظام فلسفی و تربیتی معاصر یعنی مکتب پرگماتیسم نقش اساسی را برعهده داشته است.ضعف پژوهش در حوزه تعلیم و تربیت بویژه در قلمرو ((تربیت اخلاقی))، بی توجهی به اهداف اساسی و بنیادی اختلاق و نقش قابل توجه تربیت اخلاقی در ساماندهی و بهبود وضعیت خشک و بی روح حاکم بر جهان ماشینی امروز، همگی لزوم پرداختن به این تحقیق و مقایسه دیدگاههای مکاتب اسلام بر جهان ماشینی امروزه، همگی لزوم پرداختن به این تحقیق و مقایسه دیگاههای مکاتب اسلام و غرب را ضروری می می نماید.

به نظر شهید
مطهری مسائل اخلاقی و ارزشهای غیر مادی تنها در مکتب توحید و خداپرستی قابل توجیه است. به نظر جیمز هم تنها فلسفه الهی و دینی است که می تواند حقایق جهان نادیدنی و مسائل غیر حسی را ثابت و روشن نماید.همچنین بحران معنوی و اخلاقی حاکم بر جوامع بشری به خصوص در کشورهای پیشرفته و صنعتی غرب از یک طرف و مشخص نبودن مرزهای تعلیم و تربیت و تربیت اخلاقی و نظام های تربیت و جوامع اسلامی از طرف دیگر بحث و بررسی پیرامون اهداف، معیارها و شیوه های تربیت اخلاقی از منظر شهید مطهری و ویلیام جیمز در این پژوهش مشخص تر می سازد.در این پژوهش با طرح سوالاتی نظیر اینکه در دو دیدگاه مزبور ملاک تشخیص حسن و قبح اعمال اخلاقی چیست؟

ماهیت تربیت اخلاقی چگونه؟ اهداف تربیت اخلاقی کدامند؟ ارتباط بین اموزش ارزشها و تربیت اخلاقی به چه صورت است؟ و جامعیت تربیت اخلاقی چگونه است؟

فرضیاتی نیز طرح و در طی این بررسی همه آنها به ترتیب زیر بررسی شده است:

1- تشخیص حسن و قبح اعمال و اخلاقی در نظرشهید مطهری با فطرت و عقل است ولی در مکتب جیمز مبتنی بر میل و رغبت است.

2- ماهیت تربیت اخلاقی از نظر شهید مطهری، امری متعالی و قدسی است لیکن از دیدگاه جیمز نوعی آموزش سیر و سلوک اجتماعی است.

3-
اهداف تربیت اخلاقی از منظر شهید مطهری امری پیشینی و ثابت است ولی در نظر جیمز جران تربیت امری متغیر و موقعیت است.

4- از نظر
شهید مطهری بین آموزش ارزشها و تربیت اخلاقی تفاوتی وجود ندارد ولی در مکتب جیمز بدلیل نسبی بودن ارزشها و مشخص نبودن هدف نهایی، برنامه ریزان و معلمان تربیت نمی دانند فراگیران را به سمت کدام ارزشها هدایت نمایند.

5- تربیت اخلاقی از دیدگاه
شهید مطهری همه جانبه (مادی و معنوی) است ولی از نظر جیمز تنها دارای دو بعد فردی و اجتماعی است.از دیگر نتایج این تحقیق یافتن وجوه مشترکی بین دو دیدگاه مزبور می باشد. برخی از این آرا مشترک عبارتند از:

الف) شهید مطهری ایمان و مذهب را ضامن اجرای اخلاقیات می دانند. جیمز هم احساسات مذهبی در افراد را احساسات واقعی و موثر در رفتار و کردار آنها می داند.

ب) موضوع عفت و پاکدامنی و اهمیت اخلاقی جنسی هم در نظام تربیتی شهید مطهری و هم در دیدگاه جیمز جایگاه بالا و والایی دارد. به نظر جیمز حیا و عفت باعث عزیز شدن زن و بالا رفتن نیرو و شجاعت در مرد می شود.

ج) به نظر
شهید مطهری مسائل اخلاقی و ارزشهای غیر مادی تنها در مکتب توحید و خداپرستی قابل توجیه است. به نظر جیمز هم تنها فلسفه الهی و دینی است که می تواند حقایق جهان نادیدنی و مسائل غیر حسی را ثابت و روشن نماید.

د) از نظر
شهید مطهری یکی از خاصیتهای عادت این است که با قوی تر شدن عادت در انسان، از دقت و توجه ارادی انسان کاسته می شود. در دیدگاه جیمز هم بنی عادت و آگاهی مغایرت وجود دارد.



طبقه بندی: استاد مطهری،
برچسب ها: شهید مطهری، ارزش های اخلاقی، خداشناسی،