تبلیغات
شهید مطهر - منظومه فکری شهید مطهری تدوین شود
تاریخ : سه شنبه 15 اسفند 1391 | 05:54 ب.ظ | نویسنده : مستور
شهید مطهری از معدود فلاسفه بزرگ اسلامی است كه به گونه‌ای نظام‌مند در باب اندیشه و ابعاد مختلف فلسفی، اجتماعی، متدولوژیك (روش شناخت) دینی، فرهنگی و سیاسی آن كار كرده و بنیانی را گذاشته است كه در آینده هم‌چنان راه‌گشای دوست‌داران مباحث فلسفی ـ اندیشه‌ای جهان اسلام خواهد بود. شهید مطهری پس از روشن كردن بنای متدولوژیك بحث خود به ایجاد بنیادهای فلسفی بحث پرداخته و سپس وارد حوزه اجتماع و فرهنگ شده و در نهایت به نتیجه سیاسی می‌رسد. شهید مطهری در زمینه روش‌شناسی یك مشرب منعطف را دنبال كرده است؛ نه خود را به قیاس محدود می‌كند و نه این كه اسیر استقرا و اسلوب تجربی می‌شود. در بررسی اهمیت اندیشه شهید مطهری برای عصر حاضر و بررسی عملكرد رسانه‌ها در مورد اندیشه‌های ایشان با حجت‌الاسلام و المسلمین دكتر عبدالحسین خسروپناه، عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی به گفت‌وگو نشستیم. جریان‌شناسی ضد فرهنگ‌ها، جریان‌شناسی فكری ایران معاصر، قلمرو دین،  جریان‌هاى فكرى ایران معاصر، جامعه‌ ‌علوی در نهج‌البلاغه، انتظار بشر از دین و ... از جمله مهم‌ترین آثار اوست.


*ممكن است برخی از افراد این سؤال را مطرح كنند كه چرا این‌قدر بر روی اندیشه‌های شهید مطهری تأكید می‌شود، مگر چه ویژگی و امتیازی در منظومه فكری ایشان وجود دارد كه تأكید می‌شود كه آثار ایشان خوانده شود و مبنای نظری و اندیشه‌ای نظام قرار گیرد؟

دو ویژگی و نكته درباره منظومه فكری شهید مطهری عرض می‌كنم كه بسیار مفید و ارزشمند است كه به آنها توجه شود؛ یكی اینكه منظومه فكری مرحوم آیت‌الله مطهری بیانگر اسلام جامع‌نگر بود، نه اسلام گزینش‌گر. یعنی ایشان به ابعاد مختلف اسللام، فردی، مادی، اجتماعی، معنوی، دنیوی و اخروی آن می‌پرداخت، در واقع جامعیت اسلام را معرفی می‌كرد؛ برخلاف برخی از روشنفكران كه فقط به بعدی از ابعاد اسلام توجه داشتند مثلا امثال مرحوم دكتر شریعتی بیشتر به بعد اجتماعی اسلام توجه داشت و یا دیگر روشنفكران معاصر به بعد فردی اسلام را پر رنگ مطرح می‌كردند و ابعاد اجتماعی اسلام را نادیده می‌گیرند. شهید مطهری ابعاد فردی و اجتماعی، مادی و معنوی و دنیوی و اخروی اسلام را معرفی می‌كرد.

ویژگی دوم منظومه فكری شهید مطهری این است كه اسلام‌شناس شهید مطهری در برابر اسلام‌شناسی التقاطی، خلوص داشت.  اسلام‌‌شناسی برخی از افراد، اسلام‌شناسی سوسیالیستی، برخی دیگر اسلام‌شناسی‌شان لیبرالیستی و برخی هم اسلام‌شناسی‌شان فمنیستی بود، اما شهید مطهری اسلام‌شناسی خالصانه‌‌ای را ارائه می‌كرد به همین خاطر تأكید می‌شود كه هم افراد به ویژه جوانان اندیشه و منظومه فكری شهید مطهری را بخوانند و هم این‌كه تأكید می‌شود كه اندیشه‌های شهید مطهری مبنای نظام جمهوری اسلامی قرار گیرد.

یادم هست كه در اوائل انقلاب اسلامی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی كتابی از استاد مطهری را با عنوان شناخت در قرآن منتشر كرده بود، اما بعدها دیگر این اثر را در جایی ندیدم، نمی‌دانم كه در مجموعه آثار ایشان كه منتشر می‌شود هست یا نه؟! من كه ملاحظه نكردم. اگر چنین كتاب‌هایی باقی مانده است باید سریعا منتشر شود ولی كار مهم‌تر این است كه بنیاد شهید مطهری چند كار را انجام دهند؛

اول اینكه اندیشه شهید مطهری را منظومه‌وار تدوین و منتشر بكنند، تا اگر كسی نتوانست و یا فرصت نداشت كه همه آثار ایشان را مطالعه كند لااقل در یك جلد اهم و كلیات اندیشه‌های
شهید مطهری را مطالعه كند.

دوم اینكه این بنیاد می‌تواند اندیشه شهید مطهری را به روز بكند، یعنی آثار و اندیشه‌هایش را با پرسش‌های جدید درگیر كنند و در واقع پاسخ‌هایی از آثار شهید مطهری برای پرسش‌های جدیدی كه برای جامعه و مخصوصا برای نظام جمهوری اسلامی به آنها نیاز دارد استخراج كنند.

*اكنون در سطح جامعه رسانه‌‌ها از صدا و سیما تا مطبوعات به اندیشه‌های شهید مطهری می‌پردازند، به خصوص در ایام سالگرد شهادت ایشان، ارزیابی شما از این اقدامات چگونه است؟

اقدامات صورت گرفته در این بخش‌ها در مجموع كار ارزشمند و مفیدی است، ولی به نظرم خیلی بیشتر از اینها می‌توان از اندیشه شهید مطهری استفاده كرد، مثلا صدا و سیما می‌تواند تمام داستان‌های موجود در كتاب داستان راستان ایشان را به صورت فیلم و كارتن برای كودكان و نوجوانان تبدیل كند و یا فكر شهید مطهی را می‌توان در سوژه‌ای قرار داد و با این سوژه اهل فن فیلم‌نامه‌ای را بنویسند و این فیلم‌نامه تبدیل به فیلم شود. بسیاری از سریال‌ها، فیلم‌ها، انیمیشن‌ها و كارتون‌ها را می‌توان با توجه به اندیشه‌های شهید مطهری تولید شوند و مبنای یك حركتی در صداوسیما و مطبوعات شهید مطهری باشد، فرض كنید فیلمی شیه مختارنامه كه تولید شده، می‌‌توان فیلم‌نامه‌هایی با فكر و اندیشه شهید مطهری ساخته شود، به تعبیری فكر را از آثار شهید مطهری گرفته شود و به اهل فنی سپرده شود تا به صورت فیلم‌نامه و سپس فیلم تولید شود.

*اندیشه‌های شهید مطهری برای انسان معاصر و جوانان ایران و دیگر نقاط جهان دارای چه ارزشی است، یعنی آیا توانایی پاسخگویی به مشكلات بشر امروز را دارد؟

ویژگی آثار شهید مطهری این است كه چون به اصول و قواعد اسلام پرداخته است، لذا می‌توانیم از مبانی بیان شده در آثار شهید مطهری در حل معضلات فكری و فرهنگی استفاده كرد، مثلا فرض كنید كه ما در مباحث كلام جدید بحث پلورالیسم دینی و یا قرائت‌های مختلف از دین مطرح است، این اصطلاح در زمان آیت‌‌الله مطهری به این صورت كه اكنون «جان هیك» و یا «گادامر» مطرح كردند، مطرح نبوده، اما آثار ایشان مثل كتاب عدل الهی، مثل كتاب اسلام و مقتضیات زمان و برخی منابع دیگر شهید مطهری می‌تواند به این سؤالات پاسخ دهد.

همچنین شبهاتی مانند عرفان‌های كاذب و نوپدیدی اخیرا مطرح و یا از كشورهای دیگر وارد جامعه ما شدند، شهید مطهری در آثارش به طور مستقیم به این موضوعات نپرداخته است، اما بحث‌هایی كه درباره معنویت‌گرایی، انسان كامل و مباحثی كه در مورد عرفان اسلامی مطرح می‌‌كند و یا در آثاری مانند تماشاكه راز و ... به مباحثی شبیه این‌ها پرداخته است كه می‌توان از این مباحث به عنوان مبنا برای بحث‌های عرفان‌‌های كاذب استفاده كرد تا به این شبهات و جریان‌های ضد فرهنگ پاسخ داد.

یا فرض كنید كه اكنون بحثی مانند تحول در علوم انسانی مطرح شده است، شهید مطهری به این صورت امروزین مسأله تحول در علوم انسانی را مطرح نكرده است، اما مباحثی در مبانی انسان‌شناختی، هستی‌شناختی و معرفت‌شناختی مطرح كرده است كه كاملا می‌تواند به ما در بحث تحول در علوم انسانی كمك كند. پس بنابراین آثار شهید مطهری در پاسخ‌گویی به پرسش‌هایی كه خود استاد مطهری به طور مستقیم نپرداخته می‌تواند برای ما راهگشا باشد، البته این ظرفیت وجود دارد كه اساتید از اندیشه و آثار شهید مطهری استفاده كنند و آثار و اندیشه‌های این اندیشمند را با مباحث جدید درگیر كنند تا به مباحث جدیدتری برسند، در واقع منظومه فكری شهید مطهری را همیشه روزآمد كنند و با مباحث جدید درگیر كرد، وقتی كه این كار انجام شود می‌توان ادعا كرد كه مباحث مطرح شده شهید مطهری كارآمد است، علاوه بر اینكه یك سری پرسش‌های فطری و همیشگی در ذهن انسان‌ها در همه مكان‌ها و زمان‌ها به وجود می‌آید مانند بحث جبر و اختیار، قضا و قدر و اثبات وجود خداوند كه این بحث‌ها را ایشان با صراحت بارها پرداخته و جواب داده است.


*یكی از ویژگی‌های گفتار و نثر شهید مطهری این است كه آن قدر به زبان ساده و روان هست كه برای مخاطب عام هم قابل استفاده است، مباحث سنگین فلسفی را به زبان ساده بیان می‌‌كنند به نظر شما این ویژگی آثار و گفتار ایشان چه تأثیری بر اقبال عمومی به اندیشه‌های ایشان داشته است؟

بله! از ویژگی‌های گفتاری و نوشتاری استاد مطهری انتقال محتوا و مطالب به زبان ساده و استفاده از واژگان سلیس و روان برای انتقال معنا و پیام به مخاطب است به همین خاطر مخاطبی كه در سطح متوسطی از علم و دانش قرار دارد می‌تواند از آثار استاد استفاده كند، در عین حال به خاطر عمقی كه آثار ایشان دارد متخصصان می‌توانند از آثار ایشان بهره‌مند شوند. البته در زمان شهید مطهری دیگران هم بودند كه از نثر روان، سلیس و ساده‌ای برخوردار بودند كه به راحتی می‌توانستند پیام خود را منتقل كنند ولی اندیشه‌های دینی شهید مطهری چون هم به اسلام جامع‌نگر می‌پرداخت و هم خلوص در معرفت دینی داشت طبیعتا امتیاز آثار شهید مطهری در اینكه مبنای نظام قرار گیرد و در رشد معرفت دینی نسل جوان مؤثر باشد به این خاطر تأكید ویژه‌ای داشت، البته علاوه بر این ساده‌نگاری شهید مطهری در آثار هم می‌توان تمجید كرد و این را یكی از امتیازات آثار شهید مطهری معرفی كرد.

*اكنون توسط انتشارات صدرا آثار شهید مطهری منتشر می‌شود و حتی سخنان ایشان را جمع‌آوری و پیاده‌سازی و بعد به صورت كتاب منتشر می‌كند، شما اقدامات این انتشارات را چگونه ارزیابی می‌كنید؟

وجود بنیاد شهید مطهری از ضرورتهاست و تاكنون همین كه توانستند آثار شهید مطهری را احیا كنند و كارهای نوشتاری و گفتاری ایشان را به كتابت در بیاورند، كار بسیار ذی‌قیمت و ارزشمندی است، البته اطلاع ندارم كه آثاری از شهید مطهری وجود دارد كه هنوز منتشر نشده باشد اگر چنین باشد سهل‌انگاری است كه با گذشت بیش از 30 سال از شهادت ایشان هنوز گذشته هنوز آثاری از ایشان وجود داشته باشد كه منتشر نشده باشد.  همچنین مسابقه‌های مختلفی در صدا و سیما برگزار می‌شود، می‌توان یك كتاب شهید مطهری را ملاك قرار دهند و مسابقه‌ای را براساس آن ترتیب دهند.

*مسابقه‌ای با عنوان «از تو می‌پرسند» تهیه شده بود كه سؤال چند گزینه‌ای را بر اساس یكی از آثار شهید مطهری تنظیم می‌كرد و كتاب را هم معرفی می‌كرد و از بینندگان می‌خواست كه به سؤالات تز طریق پیامك پاسخ دهند كه جوایز ارزنده‌ای هم اهدا می‌كرد!

بله! این گونه كارها، اقدامات ارزنده‌ای است، البته باید این برنامه‌ها با كیفیت بهتری انجام شود تا اندیشه‌های ایشان رواج پیدا كند، مثلا مسائل مربوط به فلسفه حجاب كه شهید مطهری پاسخ داده و یا مباحث مربوط به حقوق زن در اسلام، هنوز مباحث و مباحث مبتلا به است كه از این مباحث بیسار می‌توان در عرصه‌های مختلف هنری استفاده كرد.

*ارزیابی شما از كتاب‌هایی كه درباره شهید مطهری نوشته می‌شود، چگونه است؟
در این زمینه هم كارهای خوبی صورت گرفته است، یكی از كارهای خوب سال گذشته تحت عنوان چهل چراغ حكمت مطهر انجام شد كه آثار شهید مطهری را در چهل موضوع شناسایی كردند و هر موضوعی را در حدود هشتاد صفحه تنظیم و تدوین كردند تا برخی از افرادی كه توانایی و وقت مناسب برای مطالعه همه آثار شهید مطهری را ندارند می‌توانن به این چهل دفتر مرجعه كنند و یا در روزنامه‌ها گاها به اندیشه‌های شهید مطهری پرداخته می‌شود، این كارها، اقدامات خوبی است كه اولا باید استمرار پیدا كند و هم باید ناظر به نیازهای زمان باشد. صرفا این گونه نباشد كه روزنامه‌ها بخواهند صفحات خود را پر كنند و بگویند كه از شهید مطهری هم مطلبی استفاده كنیم، بلكه باید متناسب با نیاز جامعه مطبوعات و مجلات روزانه می‌توانند به اندیشه‌های شهید مطهری بپردازند و از آثار ایشان استفاده كنند.

*تأثیرگذاری صدا و سیما با روزنامه‌ها و كتاب‌ها قابل مقایسه نیست، تلویزیون چگونه می‌تواند بهتر از اندیشه‌های شهید مطهری بهره بگیرد و به مردم انتقال دهد؟

به نظرم شبكه چهار می‌تواند جلساتی را در تبین منظومه فكری شهید مطهری ترتیب دهد، شبكه سه می‌تواند جلسات پرسش و پاسخی را برگزار كند تا برای جوانان مفید باشد، جوانان سؤالات خود را مطرح كنند و كارشناسان با كمك اندیشه‌های شهید مطهری به آن پاسخ دهند. خیلی از پرسش‌ها و پاسخ‌ها در اندیشه‌ شهید مطهری هست و پاسخ‌ سؤالات روز هم اگر به طور مستقیم وجود نداشته باشد از مبانی اندیشه‌ها برای تدوین پاسخ‌ها می‌توان استفاده كرد.

همچنین شبكه یك می‌تواند یك سری از سخنرانی‌های عمومی كه درباره فكر و اندیشه شهید مطهری هست را پخش كند، شبكه قرآن هم می‌تواند به مباحث تفسیری و اندیشه‌های قرآنی ایشان بپردازد. همه شبكه‌ها می‌توانند به لحاظ محتوایی با آثار شهید مطهری بپردازند، همچنین طرحی كه درباره فیلم‌نامه‌نویسی و ساختن سریال‌ها و فیلم‌های سریالی و سینمایی بیان كردم، می‌تواند مبنای یك فیلم اندیشه‌های شهید مطهری باشد. مستحضر هستید كه اكثر فیلم‌های هالیوودی پشتوانه فلسفی دارند و فكر و فلسفه‌ای مبنای آنهاست، چرا ما نتوانیم بر مبنای فكری شهید مطهری فیلم بسازیم، پشتوانه فكری را از شهید مطهری بگیریم و فیلم‌نامه مناسب نوشته و بعد فیلم مناسب و جذاب تهیه شود تا برای مخاطب خسته كننده نباشد.

*بیشتر تأكید شما هم بر روی این مسئله هست كه ترویج اندیشه‌های شهید مطهری محدود به زمان سالگرد ایشان و به اصطلاح مناسبتی نباشد!

بله! مسلما! در روز بزرگداشت مقام معلم كه یك روز سنبلیك و نمادین است طبعا بیشتر به اندیشه‌های ایشان پرداخته می‌شود، اما صدا و سیما، مطبوعات، مراكز آموزشی، دانشگاه‌ها و حوزه‌ها نباید تنها به این روز اكتفا بكنند بلكه باید در فضای مباحث علمی و كاربردی از اندیشه‌های شهید مطهری استفاده كنند، حتی معتقدم كه بنیاد حكمت مطهر می‌تواند از اندیشه‌های شهید مطهری حتی اسباب بازی‌هایی را برای كودكان و نوجوانان درست كرد، حتی برای بانوان خانه‌دار هم می‌توان از این گونه كارها هم انجام داد.

اصولا باید فكر شهید مطهری را در فضای خانه و خانواده سرایت داد. به نظرم اگر منظومه‌ای شهید مطهری در یك یا دو جلد تدوین شود، می‌تواند به كتاب درسی حوزه تبدیل شود و هر طلبه‌ای در دوره سطح منظومه فكری شهید مطهری را بخواند. درست است كه تأكید می‌شود كه همه آثار شهید مطهری مطالعه شود، اما ممكن است افرادی وقت مناسب را نداشته باشند، اما لااقل می‌توانند در طی چند سال تحصیل حوزوی دو جلد كتاب حاوی منظومه فكری شهید مطهری را فراگیرند.



طبقه بندی: استاد مطهری،
برچسب ها: شهید مطهری، منظومه فکری، ترویج اندیشه‌ها،